diatrofi-anapneustiko

Ο άνθρωπος, όπως όλοι οι ζωντανοί οργανισμοί, χρειάζεται οξυγόνο για να ζήσει. Ο άνθρωπος παίρνει το απαραίτητο οξυγόνο από τον ατμοσφαιρικό αέρα. Το οξυγόνο μεταφέρεται από το αίμα σε όλα τα κύτταρα του σώματος και χρησιμεύει για την καύση των θρεπτικών ουσιών. Με την καύση των θρεπτικών ουσιών απελευθερώνεται ενέργεια, που είναι απαραίτητη για τις διάφορες λειτουργίες του οργανισμού. Κατά την καύση παράγεται διοξείδιο του άνθρακα, που σε μεγάλες συγκεντρώσεις είναι βλαβερό για τον ανθρώπινο οργανισμό. Το διοξείδιο του άνθρακα μεταφέρεται από το αίμα στους πνεύμονες, όπου αποβάλλεται στον αέρα που εκπνέουμε. Η πρόσληψη οξυγόνου και η παράλληλη αποβολή διοξειδίου του άνθρακα γίνεται στους πνεύμονες και ονομάζεται «ανταλλαγή αερίων με το περιβάλλον» ή «αναπνοή».

Τα όργανα που σχηματίζουν το αναπνευστικό σύστημα του ανθρώπου είναι η μύτη, ο ρινοφάρυγγας, ο λάρυγγας, η τραχεία, οι βρόγχοι και οι πνεύμονες, δηλαδή ο αέρας που εισπνέουμε εισέρχεται στο σώμα μας από τη μύτη ή το στόμα. Μέσα από τη ρινική ή τη στοματική κοιλότητα, τον λάρυγγα, την τραχεία και τους βρόγχους ο αέρας φτάνει στα κύρια όργανα του αναπνευστικού συστήματος, τους πνεύμονες.

Οι πνεύμονες βρίσκονται στη θωρακική κοιλότητα, όπου ο αριστερός πνεύμονας είναι μικρότερος από τον δεξιό, ώστε να μείνει χώρος για την καρδιά. Μέσα στους πνεύμονες οι βρόγχοι διακλαδίζονται / υποδιαιρούνται συνεχώς σε πολλούς μικρότερους και στενότερους σωλήνες, σχηματίζοντας έτσι το βρογχικό δέντρο.

Ο αέρας που εισπνέουμε φτάνει στα άκρα το βρογχικού δέντρου, που έχουν τη μορφή μικροσκοπικών κυψελίδων, οι οποίες περιβάλλονται από ένα πυκνό δίκτυο αιμοφόρων αγγείων. Στις κυψελίδες γίνεται η ανταλλαγή αερίων. Από τον αέρα που εισπνέουμε περνά στο αίμα πολύτιμο οξυγόνο, ενώ από το αίμα αποβάλλεται στον αέρα που εκπνέουμε βλαβερό διοξείδιο του άνθρακα. Με λίγα λόγια, ο κύριος σκοπός των πνευμόνων είναι να φέρουν σε άμεση επαφή τον αέρα και το αίμα, έτσι ώστε το οξυγόνο να προστεθεί στο αίμα και το διοξείδιο του άνθρακα να απομακρυνθεί.

Οι πνεύμονες δεν έχουν μυς. Η κίνησή τους γίνεται χάρη στους μυς του θώρακα και στο διάφραγμα ( μυς που βρίσκεται κάτω από τους πνεύμονες και χωρίζει τη θωρακική από την κοιλιακή κοιλότητα). Κατά την εισπνοή το διάφραγμα συστέλλεται και κατεβαίνει προς την κοιλιά. Ταυτόχρονα οι μύες του θώρακα βοηθούν στη διεύρυνση της θωρακικής κοιλότητας, αναγκάζοντας τις πλευρές να κινηθούν προς τα έξω και πάνω. Με αυτό τον τρόπο, ο όγκος των πνευμόνων αυξάνεται και εισέρχεται σε αυτούς ατμοσφαιρικός αέρας. Κατά την εκπνοή οι θωρακικοί μύες και το διάφραγμα χαλαρώνουν, με αποτέλεσμα να μειώνεται ο όγκος των πνευμόνων και κατά συνέπεια να αναγκάζεται ο αέρας να εξέλθει από αυτούς.

Οι πνεύμονες είναι ευαίσθητα όργανα, τα οποία πρέπει να προστατεύουμε υιοθετώντας υγιεινές συνήθειες.

Λόγω των βλαβερών ουσιών και των επικίνδυνων σωματιδίων που υπάρχουν στην ατμόσφαιρα καθώς και ο καπνός του τσιγάρου δημιουργούν σοβαρά προβλήματα στη λειτουργία των πνευμόνων, γιατί «κάθονται» στα λεπτά τοιχώματα των κυψελίδων, περιορίζοντας με αυτόν τον τρόπο τη δυνατότητα ανταλλαγής αερίων.

Όταν η ατμόσφαιρα έχει ρυπανθεί, εισπνέουμε βλαβερές ουσίες, όπως μονοξείδιο και διοξείδιο του άνθρακα, οξείδια του θείου και του αζώτου. Πολλές από τις ουσίες αυτές περνούν με τη αναπνοή στο αίμα μας. Εκτός από το ενεργητικό κάπνισμα, σοβαρές παθήσεις στο αναπνευστικό μας σύστημα μπορεί να προκαλέσει και το παθητικό κάπνισμα, η συχνή δηλαδή παραμονή σε χώρους όπου καπνίζουν, γιατί και στην περίπτωση αυτή εισπνέουμε σημαντική ποσότητα καπνού. Για το λόγο αυτό, ο συχνός αερισμός των χώρων στους οποίους ζούμε, οι τακτικές εκδρομές στην εξοχή  ( όπου ο αέρας είναι καθαρός) καθώς και η άθληση συμβάλλουν στη καλή υγεία του αναπνευστικού συστήματος. Επίσης, για την προστασία των πνευμόνων μας είναι σημαντικό να αποφεύγουμε να εισπνέουμε από το στόμα και να προσπαθούμε να εισπνέουμε από τη μύτη, λόγω του ότι η ρινική κοιλότητα καλύπτεται από βλεννογόνο πλούσιο σε αγγεία, που διατηρείται πάντοτε θερμή και υγρή. Όταν λοιπόν εισπνέουμε από τη μύτη, ο αέρας θερμαίνεται και υγραίνεται πριν φτάσεις στους πνεύμονες. Παράλληλα, όταν εισπνέουμε από τη μύτη, τα μικρά τριχίδια που βρίσκονται στο άκρο της, συγκρατούν σημαντική ποσότητα από τους στερεούς ρύπους που αιωρούνται στον αέρα.

Πέρα από τα παραπάνω αναφερόμενα, η διατροφή αποτελεί έναν σημαντικό παράγοντα υγείας και επηρεάζει όλες τις λειτουργίες στον άνθρωπο, με θετικό καθώς και με αρνητικό τρόπο.

Η  κακή ή μη ισορροπημένη διατροφή μπορεί να επηρεάσει αρνητικά την υγεία των πνευμόνων προκαλώντας:

  • Φλεγμονή στους βρόγχους: Η φλεγμονή αποτελεί φυσική αντίδραση του υγιούς οργανισμού σε ξένες ουσίες. Τα συμπτώματά της είναι η ερυθρότητα, το πρήξιμο (οίδημα), ο πόνος και η θερμότητα ( αυξημένη θερμοκρασία). Η φλεγμονή στους πνεύμονες χαρακτηρίζεται από πρησμένες και υπερβολικά ευαίσθητες αναπνευστικές οδούς. Η μακροχρόνια φλεγμονή προκαλείται από παρατεταμένη έκθεση σε διάφορες ουσίες ( π.χ. κάπνισμα). Επίσης σε περιπτώσεις όπου το ανοσοποιητικό σύστημα είναι σε κατάσταση αυξημένης υπερευαισθησίας ( π.χ. άσθμα) τότε υπάρχει φλεγμονή από αντίδραση σε μια φυσιολογικά αβλαβή ουσία, η οποία προκαλεί αλλεργία.
  • Αλλεργικές αντιδράσεις: Πρόκειται για υπερβολική ανοσιακή απόκριση σε διάφορες περιβαλλοντικές ουσίες ( π.χ. γύρη), με αποτέλεσμα της φλεγμονής που οδηγεί σε στένωση των αναπνευστικών οδών. Επίσης, υπάρχουν τροφικές ουσίες που προκαλούν αλλεργικές αντιδράσεις ( τροφικά αλλεργιογόνα), όπως γαλακτοκομικά προϊόντα, αυγά, ξηροί καρποί, οστρακοειδή κλπ.
  • Οξειδωτικό στρες: Στον αέρα που αναπνέουμε ( όπως έχουμε αναφερθεί και παραπάνω) υπάρχουν πολλοί παράγοντες ( καπνός του τσιγάρου, ρυπογόνες ουσίες, μικρόβια) που μπορούν να βλάψουν τους πνεύμονες, μέσω μιας διαδικασίας που ονομάζεται «οξειδωτικό στρες». Αυτή η διαδικασία γίνεται μέσω παραγωγής με φυσικό τρόπο χημικών ουσιών, οι οποίες ονομάζονται ελεύθερες ρίζες. Όπου, ο μεγάλος αριθμός αυτών των ελεύθερων ριζών μπορεί να βλάψει κύτταρα, ιστούς και όργανα.
  • Παχυσαρκία: Τα υπέρβαρα αλλά και παχύσαρκα άτομα έχουν μεγαλύτερες πιθανότητες να παρουσιάσουν άσθμα ( φλεγμονώδης νόσος των αεραγωγών) αλλά και σύνδρομο άπνοιας ( προσωρινή παύση της αναπνοής) κατά τον ύπνο. Αυτό οφείλεται στους περιορισμούς που προκαλούνται στις αναπνευστικές οδούς, λόγω υπερβολικού ποσοστού λίπους γύρω από τον αυχένα.